राजसंस्था नै मेरो आस्था

अनुपमा जोशी । नेपालको इतिहासमा राजसंस्था केवल एक राजनीतिक व्यवस्था मात्र नभएर यो देशको जग र अस्तित्वसँग जोडिएको संस्था हो। पृथ्वीनारायण शाहले स-साना राज्यहरूमा छरिएर रहेका भूभागलाई एकीकरण गरेर 'विशाल नेपाल' को निर्माण गरेपछि नै यो देशको परिचय विश्व मानचित्रमा स्थापित भएको हो। त्यसैले, म जस्तै धेरैका लागि राजसंस्था भनेको राष्ट्रिय एकता, स्थिरता र नेपाली पहिचानको आधारस्तम्भ हो, ​एकताको प्रतीक हो ।

​नेपाल बहुजातीय, बहुभाषिक र बहुसांस्कृतिक विशेषता भएको देश हो। यस्तो विविधतायुक्त देशलाई एउटै सूत्रमा बाँध्न एक साझा र सर्वमान्य अभिभावकको आवश्यकता पर्दछ। राजसंस्थाले शताब्दीऔँदेखि सबै धर्म, जात र वर्गलाई समेट्दै आएको इतिहास छ। कुनै खास राजनीतिक दलको विचार वा स्वार्थभन्दा माथि उठेर देश र जनताको हितमा उभिने निष्पक्ष अभिभावकका रूपमा राजालाई हेर्ने गरिन्छ। त्यसैले, राजसंस्था प्रतिको आस्था भनेको विभाजित समाजलाई जोड्ने कडी प्रतिको आस्था हो। ​अझ ​नेपाल जस्तो भू-राजनीतिक अवस्था भएको देशमा राजनीतिक अस्थिरता सधैँ एउटा चुनौती बनेको छ। दलीय राजनीतिमा देखिने लुछाचुँडी र बाह्य हस्तक्षेपका बीच राजसंस्थाले राष्ट्रिय सार्वभौमिकताको रक्षा कवचको भूमिका निर्वाह गर्न सक्छ भन्ने मेरो विश्वास हो ।

राजा कुनै निश्चित चुनाव जितेर आउने पात्र नभई देशको इतिहास र परम्परा बोकेको उत्तराधिकारी हुने भएकाले उहाँबाट दीर्घकालीन राष्ट्रिय हितको अपेक्षा गर्न्नुपर्छ । यतिमात्रै होइन ​नेपाली धर्म, संस्कृति र परम्परासँग राजसंस्थाको गहिरो सम्बन्ध छ। नेपालको मौलिक चाडपर्व, जात्रा र रीतिरिवाजहरूमा राजाको उपस्थिति र भूमिकाले हाम्रो गौरवमय इतिहासलाई जीवित राखेको छ। 'हिन्दु राष्ट्र' र 'राजसंस्था' लाई कतिपयले नेपालको मौलिक पहिचानको पर्याय मान्ने गर्छन्। आधुनिकताको नाममा आफ्नो जरा बिर्सिँदै गएको वर्तमान समयमा राजसंस्था प्रतिको आस्थाले आफ्नो पुर्खाको विरासत र सभ्यता प्रतिको सम्मानलाई दर्शाउँछ।

आस्था एउटा व्यक्तिगत विषय भए तापनि राजसंस्थाप्रतिको सामूहिक आस्था भनेको देशको सुरक्षा, एकता र स्वाभिमानप्रतिको चाहना हो। बदलिँदो समयसँगै शासन पद्धतिमा परिवर्तन आए पनि नेपाली माटो र जनमानसको एउटा ठूलो हिस्सामा राजसंस्थाको सम्मान अझै जीवित छ। अन्ततः देशमा शान्ति, सुशासन र विकास नै मुख्य लक्ष्य हो, र त्यसका लागि राजसंस्था एक संरक्षकको रूपमा रहनुपर्छ भन्ने धारणा नै यस आस्थाको मुख्य सार हो।